Wczasowiczka. Śmierć na Helu

W najnowszej powieści Grzegorza Kalinowskiego zatytułowanej „Wczasowiczka. Śmierć na Helu” przenosimy się do schyłkowego okresu międzywojennej Polski. Autor buduje opowieść wokół znanych już czytelnikom postaci, jednak osadza ich w zupełnie nowych realiach geograficznych i społecznych, łącząc klasyczny wątek detektywistyczny z bardzo namacalnym tłem historycznym.

W tej części przygód życie głównej bohaterki, Zuzanny, mocno się stabilizuje. Po dramatycznych perturbacjach w Zakopanem, które niespodziewanie zmieniły się w poszukiwanie zaginionej przyjaciółki, a ostatecznie doprowadziły do wykrycia niebezpiecznych zbrodniarzy, jej codzienność uległa całkowitej metamorfozie. Kobieta, która jeszcze niedawno drżała o finansowe powodzenie swojej autorskiej galerii sztuki, teraz staje się uosobieniem sukcesu oraz żywym dowodem na gospodarczą prosperitę kraju. Sporo wydarzyło się również w jej życiu prywatnym. Po rozwodzie z kapitanem Orłowskim, mimo wcześniejszych stanowczych deklaracji, że to zamknięty rozdział, Zuzanna ponownie wyszła za mąż. Świeżo upieczeni małżonkowie ruszają w podróż poślubną do Juraty. Zamiast jednak sielankowego i spokojnego miodowego miesiąca w kurorcie, bohaterka znowu zmuszona jest wejść w rolę asystentki detektywa. Eleganckie letnisko dla elit staje się bowiem tłem skomplikowanego śledztwa.

Konstrukcja fabularna kręci się wokół kilku zagadkowych pytań, które zmuszają do szukania nieoczywistych powiązań. Czytelnik musi odkryć, co tak naprawdę łączy nagłe zniknięcie znanej aktorki z brutalnym morderstwem wpływowego przemysłowca. Dodatkowo pojawia się wątek tajemniczego samobójstwa, do którego doszło w Sopocie. Autor przeplata tutaj różnorodne motywy: od osobistych dramatów, zdrad i ognistych romansów, przez bezwzględne rozliczenia w środowisku hazardzistów, aż po zaszłości związane z nielegalnym handlem bronią. Tropy w śledztwie są mocno splątane i prowadzą zarówno do zazdrosnych małżonków, wierzycieli, jak i do niemieckich szpiegów. Mamy w końcu lato 1938 roku, więc sytuacja polityczna staje się z każdym dniem coraz bardziej napięta.

Najważniejszym elementem tej powieści jest bez wątpienia tło wydarzeń. Podróż przez Puck i Władysławowo, aż na sam Hel, została przedstawiona niezwykle sugestywnie. Kalinowski bardzo sprawnie oddał specyfikę przedwojennego luksusu – w trakcie lektury doskonale czuć morską bryzę, klimat wieczornych dancingów oraz atmosferę spotkań przy brydżu. Jurata jawi się tutaj jako elegancki, tętniący życiem kurort. Co istotne, polityka nie pełni tu wyłącznie roli dekoracji. W powietrzu wyraźnie czuć nadchodzącą katastrofę dziejową, co nadaje całej historii niepokojący vibe rodem z tradycyjnych powieści Agathy Christie. Autor dużą wagę przywiązuje również do pokazywania zwyczajnych, codziennych relacji między bohaterami, drobnych gestów i rozmów, dzięki czemu postacie zyskują naturalność.

Książka charakteryzuje się specyficzną konstrukcją, która potrafi nieco przytłoczyć ilością informacji. Grzegorz Kalinowski momentami bardzo mocno zagęszcza siatkę personalnych powiązań oraz szczegółów historycznych. Przez taki natłok faktów czytelnik musi się czasem zatrzymać, skupić i ułożyć poszczególne elementy w głowie, aby precyzyjnie ustalić, w którym miejscu fabuły właściwie się znajduje. Taki sposób prowadzenia narracji sprawia, że tempo akcji miejscami zwalnia.

„Wczasowiczka. Śmierć na Helu” to powieść, która oferuje bardzo wyrazisty klimat przedwojennej Książka z pewnością znajdzie swoich odbiorców wśród osób ceniących w literaturze drobiazgowe odtworzenie realiów epoki.

Jeszcze dobrze siedzi mi w pamięci poprzednia część Wczasowiczki pt. Śmierć w Tatrach, a tu? Jestem już po lekturze drugiej odsłony, i na pewno nie ostatniej. Tak jak napisałem w tytule recenzji, tym razem przeniesiemy się z południa, „spod samiuśkich Tater”, na teren, gdzie Bałtyk dotyka mierzei bryzą, falami i morskim klimatem. A jednym z miejsc, które poznacie, będzie Jurata. Nie ta współczesna oczywiście, a ta sprzed… ale nie uprzedzajmy faktów. Będzie to rok 1938.

Jak zapewne pamiętają fani Ewy Salwin i Grzegorza Kalinowskiego, pierwszą część napisali wspólnie. Teraz autorem opowieści, która przenosi nas o około 600 kilometrów w linii prostej (pewnie około 800 koleją, a ile w pierwszej połowie XX wieku, tego nie wiem), jest sam pan Grzegorz, znany dziennikarz sportowy. Pamiętam jego komentarze meczów piłkarskich. To także twórca filmów dokumentalnych i teledysków, autor wielu cenionych kryminałów, no i przede wszystkim człowiek, który lubi sobie nieźle pożartować i jest bardzo przyjazny dla swoich wielbicieli–czytelników, o czym świadczą spotkania autorskie.

Okładka… Hm. Na pierwszym planie widzimy kobietę odwróconą tyłem, stojącą na plaży. Kadr jest intymny, spokojny, wręcz nostalgiczny. Morze i wydmy budują atmosferę wakacyjnego wyciszenia, jakby był to zwykły, letni dzień nad Bałtykiem. Ten sielski obraz zostaje jednak przełamany przez typografię: duży, wyrazisty tytuł z czerwonymi plamami przypominającymi krew natychmiast wprowadza napięcie i zapowiada kryminalny charakter historii. Ta beztroska jest zdecydowanie złudna, więc na pewno kryje się pod nią coś, co nas zaskoczy w powieści.

Główną bohaterką jest, tak jak w pierwszej części, Zuzanna. Jednak nie nazywa się już Orłowska, ponieważ małżeństwo z kapitanem Orłowskim nie było dla niej udane. Rozwodzi się, ale ten stan pozornego bycia samej nie trwa długo. Tym bardziej że człowiek, który się jej oświadcza, jest… odmiennej orientacji seksualnej. Ona dochodzi do wniosku, że w takim wypadku nowa partia jest dla niej pewną szansą na lepsze jutro. Ale czy tylko? No i znów przychodzi jej wziąć udział w śledztwie, które wcale nie jest łatwe do rozwiązania, oj, nie.

Pan Grzegorz z niesamowitym wyczuciem czasu i znakomitym odtworzeniem realiów dni, które zbliżają świat do wojennej katastrofy, misternie wplata historię, która spodoba się nawet wybrednym fanom kryminału retro. Każdy szczegół, każdy przedmiot, każda sytuacja pokazują, że research autora był skrupulatny. I znajdzie się coś… o Legii, a także o rywalizacji biegowej pomiędzy Kusocińskim a Nojim, choć dodałbym jeszcze Petkiewicza, by ta rywalizacja nabrała jeszcze większych rumieńców. Widać żyłkę sportowca! No i te partie brydża! Czyta się to z zapartym tchem.

Nie sposób nie polecić obu części, choć szczerze przyznam, że druga jest zdecydowanie lepsza. Niecierpliwie czekam na dalsze przygody Zuzanny.

Gdy tylko zobaczyłam ten tytuł, wiedziałam, że muszę po niego sięgnąć. Hel, wakacje, mroczna tajemnica? Brzmi jak idealny przepis na kryminał, który wciąga od pierwszych stron. I nie pomyliłam się.

Co w środku?

Po raz drugi spotykamy Wczasowiczkę – bohaterkę, która nie szuka kłopotów, ale te znajdują ją same. Tym razem na półwyspie dochodzi do makabrycznego odkrycia. Spokój letniska pęka jak tafla lodu, a w tle czuć powiew historii i lokalnych sekretów. Autor buduje atmosferę gęstą od niedopowiedzeń – uwielbiam to!

Wczasowiczka to postać, z którą łatwo się zżyć. Nie jest idealną detektywką – ma wady, wątpliwości i własne demony. Przez to jej działania są autentyczne. Czytelnik razem z nią czuje frustrację, strach, ale i tę iskierkę determinacji, by dotrzeć do prawdy. Towarzyszące jej postaci – zwykli wczasowicze, pracownicy lokali, starsi mieszkańcy – też mają swój ciężar gatunkowy.

Grzegorz Kalinowski pisze lekko, bez zbędnego przeciągania. Dialogi są naturalne, a opisy – zwłaszcza te morskie, wietrzne, helskie – sprawiają, że czujesz zapach Bałtyku. Akcja przyspiesza w drugiej połowie, ale nie ma tu nudnego momentu. Szybkie sceny przeplatają się z chwilami zadumy, co bardzo mi odpowiada.

Dla kogo?

Dla fanek i fanów kryminałów z lokalnym klimatem (coś jak Katarzyna Puzyńska). Dla tych, którzy lubią intrygę bez zalewu krwi, ale z duszą i emocjami. Idealna na wakacyjny wieczór – albo gdy tęsknicie nad morze.

Tom drugi trzyma poziom. Nieco bardziej dojrzały niż pierwszy, ale wciąż czyta się z uśmiechem i ciarkami naprzemiennie. Polecam na odstresowanie i dobrą zagadkę.

Moja ocena: 8/10

BRUNETTE BOOKS