Przystanek Tworki. Historia pewnego szpitala

Książka Grzegorza Łysia to opowieść o jednym z najbardziej znanych – a zarazem owianych złą sławą – szpitali psychiatrycznych w Polsce. Autor podejmuje się trudnego zadania: opisania dziejów miejsca, które dla wielu przez lata było symbolem wykluczenia, cierpienia i społecznej nieakceptacji. Czyni to jednak bez zbędnego dramatyzmu, z dużym dystansem i dbałością o historyczną precyzję.

Autor prowadzi czytelnika przez ponadstuletnią historię Szpitala w Tworkach – od jego powstania na przełomie XIX i XX wieku, przez dramatyczne wydarzenia II wojny światowej, aż po czasy współczesne. Autor pokazuje, że losy tego miejsca odzwierciedlają nie tylko zmieniające się realia polityczne i społeczne, ale również ewolucję samego podejścia do psychiatrii – od epoki izolacji, przez okres eksperymentów farmakologicznych, aż po współczesne próby reintegracji osób z zaburzeniami psychicznymi ze społeczeństwem. Szczególnie interesujący jest rozdział dotyczący wojennych losów Tworek. To rzadka i poruszająca karta w historii psychiatrii, o której mówi się zdecydowanie zbyt rzadko.

Autor nie unika trudnych tematów: pisze o przymusie, izolacji, lekach tłumiących, ale nie leczących, oraz o społecznej stygmatyzacji pacjentów. Przy tym nie popada w oskarżycielski ton – raczej stara się zrozumieć, jak funkcjonował system, który w założeniu miał pomagać, a często jedynie separował „innych” od reszty społeczeństwa.