„Paweł Skworoda” – książki

Robert Bruce jest w bogatej historii Wysp Brytyjskich jedną z postaci niemal legendarnych, ale w historii samej Szkocji jest postacią wyjątkową. W świadomości wielu ludzi ustępuje co prawda miejsca bardzo ważnej dla Szkotów postaci Williama Wallace’a, którego nazwisko stało się właściwie uosobieniem idei umiłowania wolności ponad własne życie, ale to Bruce wywalczył dla królestwa Szkocji faktyczną suwerenność, zmagając się zresztą nie tylko z Anglikami, ale także z częścią Szkotów. Dla przywódców niektórych klanów idea walki o wolność poprzez zbrojną konfrontację z królestwem Anglii była bowiem ideą niebezpieczną, niosącą jedynie pożogę, zniszczenia i zagrażającą ich dotychczasowej pozycji. Roszczenia rywali Bruce’a do korony szkockiej i niechęć do niego części szlachty szkockiej dodawały toczonym walkom zaciętości i nieomal doprowadziły do jego klęski. Udało mu się jednak odwrócić sytuację i wywalczyć suwerenność. W opinii co najmniej jednego ze szkockich kronikarzy Robert Bruce stał się niejako Judą Machabeuszem, zwycięskim powstańcem, bohatersko walczącym o słuszną sprawę na miarę biblijnego herosa. Pominięto przy tym niewygodny w tym kontekście epizod jego współpracy z Anglikami i wspominaną już postać Williama Wallace’a, który jako przegrany tragiczny bohater ludu Szkocji musiał, co prawda na chwilę, na kartach historii ustąpić miejsca szeroko rozumianemu interesowi szkockiej korony… Fragment książki

Spalenie na stosie Jana Husa w 1415 roku doprowadziło z czasem do wybuchu powstania w Królestwie Czech. Husyci występowali przeciwko władzy królewskiej, niemieckiemu rycerstwu i hierarchii kościelnej. Przez prawie dwadzieścia lat czescy powstańcy z powodzeniem odpierali kolejne wyprawy krzyżowe, zawdzięczając swoje triumfy kadrze dowódczej i wykorzystaniu taboru (wagenburgu). Był to czas ważny nie tylko w dziejach wojskowości, ostatniego wielkiego zrywu krucjatowego przeciwko heretykom w obronie Kościoła rzymskiego czy w procesie kształtowania się narodu czeskiego, ale także, patrząc z perspektywy czasu, pierwsza zapowiedź ruchu reformacyjnego. Zmagali się wtedy w Czechach uczestnicy tzw. husyckiej rewolucji z rycerzami z wypraw krzyżowych, które nawiedzały ziemie czeskich heretyków (kacerzy). Jakby tego było mało, walczyli też niemieckojęzyczni mieszkańcy Królestwa Czech z czeskimi plebejuszami, jak też występowali przeciwko sobie czescy rycerze katoliccy i husyccy. Obrazu pożogi dopełniały walki pomiędzy stronnictwami husyckimi. Na początku XV stulecia w Czechach rozwinęło się bowiem poczucie wspólnoty słowiańskiej i czeskiej tożsamości narodowej wymierzone bezpośrednio w silną pozycję niemieckiej mniejszości. Duch konfrontacji widoczny był w miastach i klasztorach, choć początkowo najsilniej wspierała zwolenników spalonego Jana Husa grupa prostych chłopów… Paweł Skworoda (1978) – autor kilkunastu książek i artykułów popularnonaukowych z historii wojskowości. Specjalizuje się w staropolskiej sztuce wojennej XVI–XVIII wieku. Publikował na łamach m.in.: „Mówią Wieki”, „Focus Historia” i „De Re Militari”.

„Skierowanie do walki najpierw jazdy litewskiej, ruskiej i tatarskiej miało być celowym działaniem polskiego króla. Władysław Jagiełło chciał w ten sposób spowodować reakcję w zwartych dotąd szykach armii Mistrza Pruskiego Ulryka von Jungingena. Atak ten Litwini i Tatarzy mieli przeprowadzić w luźnych szykach, co pozwoliło im na uniknięcie strat od wrogiego ostrzału i skuteczne wyeliminowanie piechoty i artylerii zakonnej, która zdążyła oddać tylko dwie salwy. Jednak ugrupowanie takie naraziło jazdę wielkiego księcia Witolda na potężny kontratak jazdy zakonnej. Doszło do frontalnego uderzenia chorągwi zakonnych na szyki litewskie i polskie. Walki koncentrowały się na obu skrzydłach. Bliżej Stębarka, na prawym skrzydle armii królewskiej, rycerstwo zakonne wraz z rycerzami-gośćmi walczyło z Litwinami i Tatarami, których wspomagało rycerstwo polskie. Na skrzydle zaś lewym bliżej Łodwigowa z jazdą zakonną walczyły chorągwie polskie, które przed szarżą miały odśpiewać Bogurodzicę, i zaciężni w służbie królewskiej. Natarcie na chorągwie litewskie było wyjątkowo zaciekle prowadzone przez chorągwie zakonne, gdyż znajdowali się tam goście Zakonu, którzy chcieli wykazać się walorami bojowymi. Walki były zacięte, ostatecznie jednak po pewnym czasie lżejsze chorągwie litewskie ustępować zaczęły z pola bitwy. Na ich postawie zaważyć miały ciężkie straty, jak i domniemana ucieczka Tatarów...” Fragment książki Spis treści: Wstęp I. Plany strategiczne stron na rok 1410 II. Przemarsze obu armii i ustawienie ich sił do bitwy (dyskusja w historiografii) III. „Wielka bitwa” w święto Rozesłania Apostołów Zakończenie Aneksy Bibliografia Spis map

Walka zaczęła się niezbyt szczęśliwie dla Litwinów, gdyż garstka śmiałków z oddziału marszałka najwyższego Jana J. Zabrzezińskiego ruszyła samotnie naprzód. Ten czyn kosztował głowę pisarza Kopcia, gdyż Tatarzy osaczyli litewskich junaków i wycięli ich nieomal w pień. Tatarzy z drwiną wywyższyli bohaterskiego szlachcica, unosząc jego głowę na tyce. Na ten widok Gliński nakazał grać na trąbach i piszczałkach sygnał do natarcia. Jednocześnie na wzgórzu ukazali się ciężkozbrojni jeźdźcy polscy, którzy zamarkowali nadejście posiłków dla Litwinów. Rozpoczęła się bitwa kawaleryjska, tym straszniejsza, że toczona w cieśninach na trudnym terenie. Dochodziła więc godzina 15.00, gdy Gliński nakazał ogólne natarcie, być może chcąc ściągnąć uwagę Tatarów na lewą kolumnę, by prawa kolumna mogła odciąć im drogę odwrotu, co pozwoliłoby osaczyć nieprzyjaciela. Jednak prawa kolumna, której kierunek natarcia wyprowadzał Litwinów na szlak odwrotu muzułmańskich najeźdźców, zbytnio już zniecierpliwiona ponoszonymi stratami i prowokacyjnymi przechwałkami tatarskimi, ruszyła wcześniej od lewej i pierwsza przeprawiła się przez rzekę. Z tego powodu zaatakowała zbyt wcześnie, uniemożliwiając oskrzydlenie Tatarów. Co gorsza, znalazła się ona odosobniona na drugim brzegu, co dowództwo tatarskie uznało za zachęcająca sytuację do natychmiastowego ataku. Tatarzy mogli też uznać prawą kolumnę litewską za siły główne armii wroga, które usiłowały odciąć im drogę ucieczki. W tej sytuacji to właśnie na prawą kolumnę uderzyła główna część armii tatarskiej... Paweł Szymon Skworoda (1978) – autor kilkunastu książek i artykułów popularnonaukowych z historii wojskowości. Specjalizuje się w staropolskiej sztuce wojennej XVI–XVIII wieku. Publikował na łamach m.in.: Mówią Wieki, Focus Historia i De Re Militari.