Serce pełne grobów

Nie da się uciec od przeszłości⌠Te hasło bardzo mocno wybrzmiewa z “Serca pełnego grobów” Iana Rankina, dwudziestego czwartego tomu serii z Johnem Rebusem. Właśnie lockdowny spowodowane koronawirusem dobiegły końca, można znowu wyjść na edynburskie ulice. Trochę jeszcze pustawe, ale już tętniące charakterystycznym, dusznym klimatem, w którym granica pomiędzy prawem a bezprawiem jest mocno rozchwiana. Grzechy i winy sprzed lat wychodzą na wierzch, gdy jeden z policjantów zostaje aresztowany pod zarzutem przemocy domowej - a to dopiero początek intrygi, w której prywatny wątek bitej żony miesza się z szemranymi gangsterskimi znajomościami i policjantami, którzy wydają się stać nie po tej stronie prawa, co powinni. Bo ten świat nie jest czarno-biały - tu nawet ci najlepsi nie są odporni na pokusy, gdy na szali leży ich własny interes. Kłamstwa, utajnione intencji, egoizm i żądza pieniądza są wyraźnie odczuwalne, towarzyszą postaciom na każdym kroku, które choć już znają się od lat, nadal grają ze sobą w kotka i myszkę. Intryga podzielona na dwie sprawy jest charakterystyczna dla kryminałów noir, ale jest też coś, co fani serii potraktują z dużym sentymentem - to po prostu postęp lat, wiek Rebusa i jego znajomych jest już dosyć zaawansowany, więc postrzeganie ich przez otaczający świat zaczyna się wyraźnie zmieniać, choć w nich samych poczucie ważności nadal jest takie samo. Na ich miejsce przychodzi nowe pokolenie, które jednak wcale nie przynosi światełka nadziei - to spadkobiercy, którzy tak łatwo pakują się w te same kłopotliwe sytuacje, którzy popełniają te same grzechy, a ścieżki wydeptane przez rodziców utrwalają idąc dokładnie w tym samym kierunku. Czarny, niewesoły, ale jakże w starym stylu klimatyczny kryminał!

Kryminał dotkliwie ludzki, bo zdecydowanie więcej w nim emocji i rozważań o odpowiedzialności, lojalności, ale i cenie jaką niesie za sobą życie na granicy prawa i własnego sumienia. Ciężar tej powieści nie skupia się na typowych pytaniach z kryminałów, tutaj kluczem jest pytanie „czy sprawiedliwość znaczy to samo co prawo?”.

John Rebus nie pierwszy raz wpada w tarapaty, jednak tym razem jest nieco inaczej, ponieważ często stosując do zwalczania przestępczości, stosował indywidualne metody zostaje postawiony w stan oskarżenia. To odwrócenie ról, jakie zastosował Rankin zrobiło na mnie dobre wrażenie, bo ciekawe było śledzenie, jak zachowuje się człowiek, który latami był po drugiej stronie barykady, nagle musi się odnaleźć w zupełnie innych realiach.

Równocześnie Siobhan Clarke prowadzi śledztwo, a jej determinacja w dążeniu do prawdy musi zmierzyć się z lojalnością wobec swojego mentora, co daje pięknie ludzki obraz jak granice między obowiązkami a relacjami osobistymi.â¨Rankin jak zawsze umiejętnie konstruuje fabularną nieufność, tworząc taki klimat, że w zasadzie każdy sprawia wrażenie ukrywającego sekrety, a wzajemna siec powiązań tworzy istną matnię.

Nie zabrakło niezastąpionego klimatu Edynburga, surowego, przesiąkniętego ciemną barwą, gdzie mroczne uliczki nie dają o sobie zapomnieć. Autor przenosząc mnie w miejsca, gdzie przeszłość nie daje o sobie zapomnieć i za wszelką cenę nie daje się pogrzebać, sprawił że nie zabrakło tu refleksyjnych nut, przeplatających się z napięciem.

Opowieść zdecydowanie należy to tych dojrzalszych kryminałów, poruszających zagadnienia moralności, władzy i odpowiedzialności zarówno za decyzje, jak i czyny. Rankin napisał kolejny już inteligentny kryminał, gdzie nie zabrakło wielowymiarowej historii i zmyślnie skonstruowanej intrygi.