Poszukiwana

Teraz mogę się przyznać – widząc w zapowiedziach „Poszukiwaną”, wstrzymałem się z czytaniem „Zdradzonej”. Chciałem poczuć ten dreszczyk emocji i dowiedzieć się, co będzie dalej. Dokładnie tak samo mam teraz, gdy myślę o trzecim tomie, bo wątki są tak pootwierane, że ciekawość zjada człowieka od środka.

Drugi tom, podobnie jak pierwszy, prowadzony jest w dwóch planach czasowych, co jeszcze mocniej podkreśla dramatyzm losów rodziny Szymańskich. Plan pierwszy ma swój początek w 1941 roku, tuż po niemieckim ataku na ZSRR. Armia Hitlera wkracza na teren województwa stanisławowskiego i dociera również do Kut. Z kolei plan powojenny przenosi akcję do Nowego Jorku, Anglii i Warszawy w późnych latach 60. XX wieku.

Co w tym czasie dzieje się z siostrami? Łucja, zdradzona i wydana przez własną siostrę, trafia na zesłanie w głąb stalinowskiego imperium. Niesamowity, porażający tragizmem wątek łagrów i drogi powrotnej po amnestii zbiera obfite żniwo śmierci. Jednak wędrówka do miejsc formowania się polskiej armii wlewa nadzieję w serca nawet najbardziej wymęczonych katorżniczą pracą. Spotykamy też Łucję w latach 60. – jak się okazuje, jest zakonnicą i przebywa w Stanach Zjednoczonych. Tam na jej drodze ponownie staje kuzyn Antoni Mokrzycki, który w życie sióstr wnosi tyle samo zamętu, co latem 1930 roku w Kutach.

Aldona – bez wyrzutów sumienia, przeklęta przez matkę – pnie się coraz wyżej w strukturach partii bolszewickiej. Po wojnie zajmuje wysokie stanowisko partyjne w Warszawie i wydaje się wręcz nie do ruszenia. Ma córkę, która nie popiera władzy ludowej i staje do matki okoniem.

Konstancja z powodu żydowskiego pochodzenia swojego męża trafia do getta. Jej matka toczy dramatyczną walkę o wyciągnięcie córki i wnuczki za drutów. Niezwykle istotną postacią staje się również jej syn, Maciej. Chłopak zostaje umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, do czego bezpośrednio przyczynia się nie kto inny, jak ciotka Aldona. W planie powojennym ten motyw powraca jako zagadka tajemniczego mężczyzny przebywającego w warszawskim zakładzie.

Wojciech Dutka jako historyk z wielką pieczołowitością kreśli realia tamtych lat, pokazując, jak mocno bulgotało w tym naszym polskim kociołku. Drobiazgowo przedstawia nasilenie działań nacjonalistycznych i przygotowania OUN-UPA do walki o wolność oraz czystość narodowościową Ukrainy. Ci, którzy nie do końca wiedzą, kim był Bandera, o którym ostatnio znowu zrobiło się głośno, znajdą tutaj jasne odpowiedzi. Zrozumieją też, dlaczego Wołyń spłynął polską krwią.

Pisarz nie unika innych potwornych wydarzeń: pokazuje bezwzględną niemiecką akcję eksterminacji osób chorych psychicznie, aresztowania elit intelektualnych we Lwowie, proces tworzenia się armii Andersa w ZSRR czy piekło ludności żydowskiej w gettach.

Patrząc na ten natłok faktów, można by uznać dzieło Dutki za klasyczną powieść historyczną. O nie, to coś znacznie większego. Ta książka jest przesiąknięta miłością, nienawiścią, głęboką zadumą, ale także mistycyzmem i zjawiskami nadprzyrodzonymi, które znamy już ze „Zdradzonej”. Co kluczowe, ten mistycyzm nie jest tu elementem ubarwiającym fabułę. Dla bohaterów staje się on zwiastunem nadchodzących dramatów, a zarazem jedyną opoką pozwalającą przetrwać najgorsze chwile. Walka dobra ze złem oraz rozwinięcie motywu „zmysłu udziału”, którym obdarzeni są Łucja i Maciej, to elementy, które genialnie spajają całą historię i nadają jej unikalną aurę tajemniczości.

Dutka wnikliwie analizuje destrukcyjne działanie totalitarnych ideologii: socjalizmu, nazizmu i ukraińskiego nacjonalizmu. Pokazuje, jak wszczepione w podatne jednostki przejmują one kontrolę nad moralnością mas. Zasada, że cel uświęca środki, przeraża tym bardziej, że uzmysławia nam motywy działań widoczne we współczesnym świecie. Co więcej, autor dosadnie obnaża skrajne ludzkie uczucia. Zemsta, zazdrość, upokorzenie, bezsilność i strach w pełni kierują poczynaniami bohaterów, a w nas budzą refleksję nad granicami ludzkiej wytrzymałości psychicznej i fizycznej. Wywołują chęć oceny, ale czy możemy oceniać ludzi, nie będąc w ich skórze?

Ponownie muszę przyznać, że to Wojciech Dutka w swojej najlepszej formie. Pisze niezwykle sugestywnie i mimo ogromu informacji prowadzi nas przez meandry przeszłości niczym wytrawny przewodnik po katakumbach. Co najważniejsze, nie unika trudnych tematów i nie wybiela historii. Nie pudruje ran, które narastały przez pokolenia, a z których często nie zdajemy sobie sprawy. Czasem przecież niewiele trzeba, by znowu zapłonęły dawne zaszłości między Polską a Ukrainą – co pokazały choćby niedawne dyskusje wokół odebrania prezydentowi Ukrainy najwyższego polskiego odznaczenia.

Książka jest zarazem literacką ucztą i bolesną, cenną lekcją historii. Zachwyca, czaruje i całkowicie kradnie czytelnicze serce, oferując niepowtarzalny klimat. Pozostawia nas z mnóstwem przemyśleń i budzi ogromną niecierpliwość w oczekiwaniu na trzeci, finałowy tom serii. Będzie się działoâŚ

Z ogromną niecierpliwością czekałem na drugi tom cyklu Rodzina Szymańskich autorstwa Wojciecha Dutki. Pierwsza część, w której poznaliśmy wspomnianą rodzinę, a przede wszystkim trzy siostry, Łucję, Aldonę i Konstancję, ukazywała ich spokojne życie w czasach pomiędzy dwiema strasznymi wojnami, które dotknęły nie tylko Polskę, ale i cały świat. Kobiety mieszkają w dworze w Kutach, dziś leżących na terenie Ukrainy, miejscu, gdzie podczas drugiej wojny światowej rozgrywały się wydarzenia trudne do wyobrażenia. Tę pozorną sielankę burzy wizyta kuzyna Antoniego Mokrzyckiego, którego fani pisarza doskonale znają z innych książek, przede wszystkim z cyklu Kurier z... Jego przyjazd odmieni życie całej rodziny, a przede wszystkim doprowadzi do konfliktów, które na zawsze podzielą jej członków. Zanim jednak przejdę do drugiego tomu, warto przypomnieć kilka zdań o samym autorze.

Wojciech Dutka z wykształcenia i zamiłowania jest historykiem, co doskonale widać we wszystkich jego arcyciekawych powieściach. Autor osadza akcję swoich książek w różnych epokach historycznych, umiejętnie łącząc wiernie oddane realia z tłem obyczajowym, przygodowym czy szpiegowskim. Pisarz urodził się w Bielsku-Białej, co zapewne sprawiło, że pokochał góry, które ma niemal na wyciągnięcie ręki. Uwielbia wędrówki po „swoich” Beskidach, choć zapewne chętnie odwiedza również inne pasma. Ceni dobre czerwone, wytrawne wino i z dużym zainteresowaniem ogląda sztuki teatralne.

Konwencja okładki nie odbiega znacząco od tej z pierwszego tomu. Ponownie widzimy na niej trzy kobiety, tym razem spoglądające w przeciwnym kierunku. Zmieniło się jednak tło, bo za ich plecami dostrzegamy kawalkadę czołgów, z których część stoi w płomieniach. To wyraźna zapowiedź wojny. Wojny, która rozdzieli siostry i odciśnie bolesne piętno na życiu każdej z nich.

Trwa największy konflikt wojenny na ziemi. Atak hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki całkowicie zmienia układ sił. Na teren województwa stanisławowskiego wkracza armia Hitlera. Łucja, wydana przez własną siostrę, trafia na zesłanie w głąb stalinowskiego imperium. Matka nie potrafi pogodzić się z losem córki i przeklina Aldonę za to, czego się dopuściła. Sama Aldona nie czuje jednak wyrzutów sumienia, przeciwnie, coraz wyżej wspina się w strukturach partii bolszewickiej. Konstancja trafia do getta, ponieważ jej mąż jest Żydem, i tam próbuje przetrwać najgorszy okres swojego życia. Jakby tego było mało, jej syn, Maciej, zostaje umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, do czego również przyczynia się… Aldona.

Warto podkreślić, że powieść prowadzona jest dwutorowo. Czytelnik śledzi zarówno wydarzenia wojenne, jak i losy bohaterów już po zakończeniu konfliktu. Łucja przebywa w Stanach Zjednoczonych, natomiast Aldona zajmuje wysokie stanowisko partyjne w Warszawie. Pojawia się także tajemniczy mężczyzna przebywający w zakładzie psychiatrycznym w stolicy. Wszystkie te wątki spaja subtelny, metafizyczny motyw, który nadaje historii dodatkowej głębi i tajemnicy.

Oczywiście powieść napisana jest na najwyższym poziomie. Historia tamtych lat poraża swoim okrucieństwem, a Wojciech Dutka potrafi opisywać ją niezwykle sugestywnie, bez wybielania, uproszczeń czy uciekania od trudnych tematów. To prawdziwa uczta literacka, ale również cenna lekcja historii, która na długo pozostaje w pamięci czytelnika.

Konstancja, Aldona i Łucja to pozornie trzy różne kobiety o odmiennych życiorysach. Każda z nich inaczej przeżywa trudny czas II wojny światowej. Okazuje się jednak, że łączy je więcej niż się wydaje. To trzy siostry, których więzi z różnych powodów zostały zerwane. Czy odnajdą się po latach i odbudują to, co zostało między nimi zniszczone? O tym właśnie opowie Nam Wojciech Dutka w powieści pt. „Poszukiwana” z oferty Wydawnictwa Lira.

„Poszukiwana” to już druga po „Zdradzonej” część tryptyku o losach sióstr Szymańskich, która tym razem pozwala czytelnikom niemal na własnej skórze poczuć grozę wojny, przyjrzeć się z bliska funkcjonowaniu sowieckich łagrów i przekonać się, że czasem członkowie jednej rodziny mogą reprezentować skrajnie różne postawy i celowo (bądź nie) doprowadzić do tragedii.

Autor umiejętnie prowadzi narrację, przeplatając losy bohaterek i stopniowo odsłaniając ich przeszłość. Dzięki temu nawet ci, którzy nie czytali poprzedniego tomu, bardzo szybko orientują się w lekturze, historia nabiera głębi, a napięcie rośnie z każdą stroną. Szczególnie poruszające są fragmenty ukazujące życie w łagrach - surowe, brutalne, pozbawione nadziei.

Największą siłą tej książki są jednak bohaterki. Każda z sióstr jest inna, ma własne motywacje, lęki i pragnienia. Nie musimy ich lubić, ale trzeba przyznać, że łatwo się z nimi utożsamić i zrozumieć ich trudne wybory. Relacje w tej opowieści są skomplikowane, naznaczone bólem, żalem i tęsknotą, co czyni tę historię jeszcze bardziej emocjonalną.

Nie jest to li tylko powieść historyczna. To przede wszystkim opowieść o rodzinie i usilnej próbie odbudowy więzi, które wydawały się bezpowrotnie zniszczone. Autor pokazuje, jak wojna wpływa nie tylko na losy jednostek, ale także na relacje międzyludzkie, zmieniając je w nieodwracalny sposób.

„Poszukiwana” to książka, która udowadnia, jak kruche są relacje i jak łatwo je stracić, a jednocześnie jak wielką mają moc. Ta poruszająca, dobrze napisana kontynuacja, która z pewnością zachęca do sięgnięcia po kolejną część tryptyku.