Pierwsze wspomnienie

Świat widziany oczami dziecka zawsze jawi się Nam jako bardziej emocjonalny, niebezpieczny, przejmujący. A jeśli w tym świecie właśnie toczy się wojna? Co młoda dziewczyna, w zasadzie już nastolatka, myśli i mówi o hiszpańskiej wojnie domowej przeczytacie w książce autorstwa Any Maríi Matute pt. „Pierwsze wspomnienie” z oferty Wydawnictwa Cyranka, wydanej w znakomitej serii Klasyczki Cyranki.

Ta krótka, ale niezwykle intensywna opowieść w skondensowanej formie oddaje grozę i chaos wojny, nie uciekając się przy tym do dosłowności czy brutalizmu. Ana María Matute wybiera perspektywę bohaterki stojącej na granicy dzieciństwa i dorastania, co pozwala jej pokazać konflikt zbrojny jako doświadczenie dotąd nieznane, niezrozumiałe, fragmentaryczne, a przez to jeszcze bardziej poruszające. Wojna nie jest tu uporządkowaną sekwencją wydarzeń, lecz tłem wszechobecnego lęku, napięcia i emocjonalnego zagubienia.

Hiszpańska wojna domowa nie zostaje tu nazwana wprost ani opisana faktograficznie, lecz jej obecność czuć niemal na każdej stronie. Rozbite relacje rodzinne, podziały ideologiczne, nagłe zmiany nastrojów dorosłych - wszystko to tworzy obraz świata pękniętego, w którym nastolatka musi nauczyć się funkcjonować bez narzędzi, jakimi dysponują dorośli. Autorka pokazuje, jak wojna przyspiesza proces dojrzewania, odbierając bohaterce niewinność i zmuszając ją do konfrontacji z ludzkim cierpieniem, a nawet ze śmiercią.

Na uwagę zasługuje również przekład tej książki autorstwa Ewy Zaleskiej, który zachowuje delikatność i emocjonalną głębię oryginału. Język jest oszczędny, ale niezwykle sugestywny, dzięki czemu lektura staje się doświadczeniem intymnym i poruszającym. Każde zdanie ma swoje właściwe miejsce i ciężar, a całość czyta się z poczuciem obcowania z literaturą wysokiej próby.

„Pierwsze wspomnienie” to opowieść o utracie, dorastaniu i pamięci: tej pierwszej, najboleśniejszej, której nie da się wymazać. W moim odczuciu będzie to idealna propozycja dla czytelników ceniących literaturę subtelną, emocjonalną i głęboko humanistyczną.