Opowieść o starym dziecku

W literackim debiucie Jenny Erpenbeck poznajemy historię czternastoletniej dziewczynki znalezionej na ulicy. Wydaje się, że to sierota – nie wie kim jest ani skąd pochodzi, w ręce trzyma pusty kubeł, mówi niewiele i wzbudza zdziwienie swoim wyglądem (jest duża i niezgrabna "jak gigantyczny stwór"). Trafia do sierocińca i posłusznie wtapia się w rutynę, akceptuje zasady, drwiny, upokorzenia i przemoc rówieśników, znajduje spokój w byciu outsiderką. I czytelnik czuje, że coś niepokojącego kryje się pod powierzchnią. Bo dlaczego dziewczynka się nie buntuje? Skąd ta obojętność i ponura akceptacja losu? Czy to próba obrony przed okrutną rzeczywistością lub reakcja na traumę? A może skrywa jakiś sekret i wcale nie jest osobą, za którą wszyscy ją uważają? Książka Erpenbeck zaczyna się jako opowieść o bezimiennej sierocie, ale stopniowo staje się czymś znacznie większym – przejmującą historią samotności, wyobcowania, dorastania, pamięci, tożsamości i przynależności. Przemawia głosem dziecka – dziecka, które ukrywa się w swoim milczeniu i o którym się nie mówi – bo wydaje się niewidzialne dla ludzi i świata. Jenny Erpenbeck trafnie oddaje anonimowość głównej bohaterki, jej odrętwienie, izolację i niepamięć. Powściągliwa, zdystansowana proza uwidacznia smutek oraz cichy, egzystencjalny dramat; tworzy atmosferę niepokoju i niedopowiedzenia.

Enigmatyczna, osobliwa książka z nieoczekiwanym zakończeniem, które skłania do powtórnej lektury. Metaforyczna przypowieść o życiu w komunistycznej NRD oraz uniwersalna opowieść o próbie cofnięcia czasu i ucieczce przed światem, zmienności i nieprzewidywalności życia oraz iluzji panowania nad własnym losem. Intrygujący debiut.

„Opowieść o starym dziecku” to książka, której nie da się czytać spokojnie i bez emocji. Zaczyna się niepozornie, ale szybko zaczyna niepokoić. To historia, która mówi o lęku przed dorastaniem, odpowiedzialnością i światem, który wymaga podporządkowania się jego zasadom.

Pewnego dnia w centrum miasta pojawia się dziewczynka. Jest obca, jakby nie pasowała do tego miejsca. Wygląda jednocześnie jak dziecko i jak ktoś zbyt dojrzały jak na swój wiek. Nie wie, skąd pochodzi, ale sprawia wrażenie, jakby rozumiała więcej niż otaczający ją dorośli. Wielokrotnie chciałam ją przytulić. Dziewczynka pozostaje zagadką, a dorośli próbują ją zrozumieć na swój sposób. Widzą w niej własne lęki, niespełnione ambicje i frustracje. Chcą ją zmienić, „naprawić”, dopasować do świata dorosłych. Bo tak naprawdę boją się tego, co ona symbolizuje - odmowy dorastania i zgody na rzeczywistość, która rani i odbiera niewinność.

Ta książka nie jest więc tylko opowieścią o dziwnej dziewczynce. To historia o nas samych i o tym, jak wiele poświęciliśmy z dziecięcej wrażliwości, żeby przetrwać. Pojawia się pytanie: czy bunt bohaterki to kaprys, czy może ostatnia próba zachowania siebie w świecie, który nie toleruje słabości? Język powieści jest prosty i oszczędny, ale bardzo mocny. Każde zdanie trafia w punkt i odsłania to, o czym zwykle nie chcemy mówić.