Miłości powstańcze

Na naszym rynku księgarskim ukazuje się mnóstwo książek z tej okazji. Postanowiłem sięgnąć po inne wydawnictwa niż te, które roztrząsają, co ważne dla mnie jako historyka, problem czy powstanie powinno wybuchnąć, czy nie. Morze atramentu na ten temat wylano, nie dochodząc do ostatecznych rozstrzygnięć. Postanowiłem zatem sięgnąć po książki, które pokazują powstanie od innej strony.

Pierwszą z lektur jest książka Iwony Klenzler „Miłości powstańcze. Romanse, śluby, rozstania w cieniu warszawskich barykad” przygotowaną przez wydawnictwo „Lira”. Autorka zastanawia się i przytacza mnóstwo przykładów, jak to w tych krwawych, pełnych okrucieństwa dniach było z miłością. Dacie drodzy Czytelnicy wiarę, że w tych dniach odbyło się 256 ślubów i zawierali je w zdecydowanej przewadze powstańcy. Co nimi motywowało? Przecie każdy dzień, każda godzina, a nawet każda minuta mogła zakończyć świeżo pobłogosławione przez powstańczego kapelana małżeństwo. No właśnie często to było największym przyczynkiem do zawierania ślubów, bo nikt nie znał swojej przyszłości, bał się, że nie zdąży przeżyć, chociaż kilku chwil pięknej i prawdziwej miłości.

Autorka pisze o wielu związkach, które rodziły się w czasie kilku chwil, dnia i mimo tak, krótkiej znajomości były zawierane. Niektóre kończyły się tragicznie w kilka chwil po uroczystości, inne przeżywało tragedie śmierci męża lub żony, ale był także takie, które przetrwały trudny czas wojennej zawieruchy, komunistycznych prześladowań. Iwona Klenzler w pierwszej części zgromadziła mnóstwo opowieści o tym jak wyglądały zaślubiny, w co byli ubrani powstańcy, czym goszczono gości po ślubie. Wiele w tych opisach miłości, ale także tragedii. Co ważne autorka podkreśla, że każdy związek musiał uzyskać zgodę władz wojskowych, a na ślub małoletnich, bo takie też się zdarzały, trzeba było otrzymać błogosławieństwo rodziców.

Kolejne trzy części poświęcone są tym najbardziej znanym małżeństwom: Kamila Baczyńskiego, Kuriera z Warszaw, Jana Nowaka Jeziorańskiego oraz hrabianek z domu Branieckich. Każda nich to gotowy scenariusz na film. Tylko nakręciło go wcześniej życie.

Delikatnie i subtelnie napisana książka, dotykająca nawet tych najbardziej intymnych spraw. Do końca nie wiem, czy po jej przeczytaniu ogarnął mnie smutek w stosunku tych, którzy pozostawili swoje życie Ojczyźnie czy radość, że sporo z tych małżeństw przeżyło. Myślę, że warto sięgnąć po tę książkę, jeśli chcemy włączyć się w pamięć o Powstaniu. A czas ku temu jest bardzo odpowiedni.

Mała tylko uwaga do autorki. Mnie osobiście bardzo przeszkadzają akapity nawet na dwie strony. Lubię bardziej rozbitą treść, a jako redaktor, dostrzegłem wiele miejsc, gdzie można by wprowadzić akapit. To taka maleńka łyżeczka dziegciu.