Historia świata w 50 kłamstwach

Czy wiedzieliście, że Juliusz Cezar był mistrzem autokreacji, a jego „fakty” zwodziły świat przez dwa tysiące lat? Albo, że niektóre z największych konfliktów w dziejach zaczęły się od jednego, sprytnego kłamstwa?

Wzięłam na warsztat książkę „Historia świata w 50 kłamstwach” Natashy Tidd i muszę Wam przyznać – to była niesamowita podróż! Odkrywałam jak propaganda i manipulacja kształtowały naszą rzeczywistość na długo przed erą internetu.

To lektura lekka, błyskotliwa i otwierająca oczy. Idealna do kawy, ale ostrzegam – po niej już nigdy nie spojrzycie na podręczniki do historii tak samo!

Czy historia, którą znamy z podręczników, to zbiór obiektywnych faktów, czy może najlepiej zachowana kampania marketingowa minionych wieków? Natasha Tidd, historyczka i popularyzatorka nauki, w swoim debiucie literackim stawia śmiałą tezę: świat, w którym żyjemy, został w dużej mierze ukształtowany nie przez wielkie prawdy, ale przez misternie tkane kłamstwa. Jej książka to fascynująca, momentami mrożąca krew w żyłach, ale napisana z niezwykłą lekkością wyprawa po najdalszych zakątkach ludzkich dziejów.

Autorka nie traci czasu na zbędne wstępy i od razu rzuca czytelnika na głęboką wodę. Podróż zaczynamy chronologicznie, w czasach starożytnych, gdzie dowiadujemy się, jak skutecznie Juliusz Cezar wykorzystywał machinę propagandową do budowania swojego mitu – mitu, który przetrwał dwa tysiące lat. To jednak dopiero początek. Tidd z wprawą chirurga nacina kolejne warstwy historii, odsłaniając kulisy m.in. sprawy Dreyfusa we Francji czy tragicznego w skutkach tuszowania faktów wokół katastrofy w Czarnobylu.

Wiele z opisanych tu zagadnień może zaskoczyć nawet wytrawnych miłośników historii. Przykładem są choćby brytyjskie obozy koncentracyjne z czasów wojny burskiej – temat często pomijany, a tutaj ukazany przez pryzmat manipulacji prasy i polityków. Autorka pokazuje, że kłamstwo ma wiele twarzy: od brutalnej dezinformacji, przez teorie spiskowe, aż po subtelne przemilczenia, które na stulecia potrafiły ukształtować układy społeczne i religijne.

Największym atutem „Historii świata w 50 kłamstwach” jest styl Natashy Tidd. Autorka pisze w sposób przystępny, unikając ciężkiego, akademickiego żargonu, który mógłby zniechęcić mniej zaawansowanego czytelnika. Jednocześnie nie popada w trywializację. Każdy rozdział, choć krótki i dynamiczny, jest rzetelnie oparty na źródłach. Tidd przywołuje dokumenty, relacje świadków i wyniki najnowszych badań, pokazując, jak skomplikowana bywa droga do odkrycia tego, co „naprawdę się wydarzyło”.

Szczególnie interesująco wypadają rozdziały poświęcone epoce wczesnonowożytnej. To tam najlepiej widać, jak zmiana metod przekazywania informacji wpływała na zasięg kłamstwa. Czytelnik ma okazję przekonać się, że mechanizmy znane nam z dzisiejszych social mediów – selekcja faktów, granie na emocjach czy wyrywanie wypowiedzi z kontekstu – miały się świetnie już setki lat temu.

Z lektury wyłania się obraz historii jako nieustannej gry między rzeczywistością a jej interpretacją. Tidd nie tylko dostarcza nam porcji solidnej wiedzy i ciekawostek, ale przede wszystkim uczy krytycznego myślenia. W dobie wszechobecnych fake newsów jej książka brzmi wyjątkowo aktualnie. To cenna przestroga, pokazująca, że historia nigdy nie jest tak jednoznaczna, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Konstrukcja książki jest bardzo klarowna, co sprawia, że czyta się ją płynnie i z dużą przyjemnością. To idealna pozycja dla osób, które chcą poszerzyć swoje horyzonty bez konieczności przedzierania się przez wielotomowe monografie. Tidd zachęca do samodzielnego zgłębiania tematów, rzucając światło na te karty historii, które przez lata pozostawały w cieniu lub były celowo zamazywane.

„Historia świata w 50 kłamstwach” to lektura obowiązkowa dla każdego, kto czuje, że prawda o naszej przeszłości ma drugie, ukryte dno. To książka mądra, momentami gorzka w swojej wymowie, ale podana w formie tak atrakcyjnej, że trudno się od niej oderwać. Natasha Tidd udowadnia, że choć historię piszą zwycięzcy, to prawda zawsze w końcu znajduje sposób, by wypłynąć na wierzch – i zazwyczaj jest ona znacznie ciekawsza od najbardziej wymyślnego kłamstwa.

Kłamstwo coś co ludziom przychodzi znacznie bardziej naturalnie niż mówienie prawdy, jest obecne na świecie od zawsze i to w absolutnie każdej sferze życia. Autorka dość odważnie postanowiła obnażyć kłamstwa, manipulacja, mity, a nawet półprawdy, które kształtowały naszą cywilizację.

Książka jest dość przekrojowa, ponieważ autorka zabrała mnie do starożytnego Rzymu, ale i do czasów współczesnych, gdzie manipulacja medialna to chleb powszedni, a politycy rozzuchwaleni zatracili instynkt i hamulce już dawno. Bije z tek książki stara prawda, że kłamstwo nie jest błędem, ale czymś naturalnym i nieodłącznym elementem ludzkiego działania.

Autorka zajmuje się zarówno wielkimi fałszami, jak i tuszowaniem prawdy jak i delikatnymi przekłamaniami, które tak się zakorzeniły w świecie, ze dziś uznawane są za prawdę. Autorka oprócz samych kłamstw bada też ich konsekwencje i tego jak kłamstwo może za sprawą efektu kuli śnieżnej prowadzić do kolejnych kłamstw oraz tego jak kłamstwo rujnuje zaufanie.

Publikacja ma dobrą dynamikę, przez to nie jest nużąca, a fakty nie przytłaczają, bo każdy rozdział to jakby mini opowieść, co znacznie ułatwia dozowanie sobie wątków jeśli ktoś nie chce czytać książki na raz. Uderzający jest morał tej książki i zarazem ostrzeżenie o tym, jak łatwo można zniekształcić rzeczywistość. Ta książka dosadnie pokazuje jak kłamstwo było obecne w przeszłości i to jak panoszy się w świecie nadal z tą różnicą, że jego skala rośnie w zastraszającym tempie. Ta książka jest dla każdego, kogo ciekawią mechanizmy władzy i manipulacji społecznej oraz jak ważne jest dziś krytyczne myślenie w dobie dezinformacji i łatwości z jaką się ona rozprzestrzenia.

Warto przeczytać, bo warto być czujnym gdy na każdym kroku można paść ofiarą manipulacji.