Fałszywa hrabina

Mija 81 lat od zakończenia II wojny światowej, a historycy i pasjonaci wciąż odkrywają mało znane lub zupełnie nieodkryte wydarzenia oraz postaci. Taką bohaterką jest „Fałszywa Hrabina”, czyli hrabina Janina Suchodolska (Janina Mehleberg) – odważna Żydówka, która ocaliła ponad 10 tys. Polaków więzionych przez niemieckich okupantów. Bez grama strachu wchodziła do obozu na Majdanku, często przemycając w jedzeniu leki czy informacje konspiracyjne.

Jej „dorobek” jest niesamowity: tysiące litrów zupy, tony jedzenia, opłatek i choinka na święta. Leki – te dopuszczone przez Niemców i te zakazane, przemycane w specjalnych schowkach w konwiach. To tysiące uwolnionych więźniów i niezliczona liczba informacji ważnych dla konspiracji. Wszystko to działo się pod okiem oprawców, jako nierozpoznana nigdy Żydówka, podszywająca się pod polską arystokratkę.

Książka to owoc mrówczej pracy Elizabeth „Barry” White – Amerykanki, która wiele lat przepracowała w United States Holocaust Memorial Museum, ścigając nazistowskich zbrodniarzy – oraz Joanny Śliwy, historyczki z Nowego Jorku. Przez kilka lat weryfikowały one wspomnienia Janiny Mehlberg (czyli hrabiny) ze źródłami historycznymi. Dzięki temu odkryły jej losy i umiejscowiły je w kontekście społecznym. Stworzyły sensacyjną opowieść o niezłomnej kobiecie, która gdyby mogła, uratowałaby wszystkich z Majdanka. To także piękna opowieść o Żydówce, która w tych ciężkich czasach ratowała Polaków.

Najpiękniejsze jest jednak podsumowanie jej życia zawarte w rozdziale „Powrót na Majdanek”. Opisała w nim zwiedzanie obozu ze szwedzką delegacją. Pytano ją, jak to przetrwała i dlaczego się nie bała. Janina odpowiedziała: „Gdybym się poddała (...) nie miałabym już powodu by żyć. Tylu ludzi tak bardzo potrzebowało pomocy, że musiałam żyć i nieść tę pomoc. (...) Jeśli przetrwanie oznaczało bycie pomocną dla wielu cierpiących, musiałam znaleźć sposób, by przetrwać”.

Cała książka wzrusza, ale niesamowite są słowa „hrabiny” o ocenianiu innych. Często mówimy: „ja bym tak nie zrobił”. Czyżby? Janina widziała sytuacje graniczne, jak historię kobiety, której dano wybór: kto ma zostać zastrzelony – matka czy mąż? Widziała ojca patrzącego z uśmiechem na śmierć syna, byle samemu przetrwać... Janina pisze: „Kto ma prawo oceniać instynkt przetrwania? (...) nie mamy pewności, czy sama wiedza daje nam prawo do sądzenia”. Dostrzegała, że poświęcenie i zdrada są nieodłączną częścią natury ludzkiej. Jej wspomnienia pokazują, że nawet w złu można było znaleźć iskierkę chęci niesienia pomocy.

Wspaniała lektura o osobie, która wydaje się postacią nierealną, ale przecież życie pisze najbardziej niewyobrażalne scenariusze. Znakomity temat na film fabularny lub serial. Brawo dla Rebisa za wydawniczą perełkę!