Bracia Grimm. Biografia

Jeśli myślicie, że o braciach Grimm wiecie wszystko, bo w dzieciństwie baliście się Baby Jagi, to ta biografia brutalnie (i fascynująco!) wyprowadzi Was z błędu. Ann Schmiesing w książce „Bracia Grimm. Biografia” robi coś, co uwielbiam: zdejmuje pomnikowe postacie z piedestału i pokazuje nam ludzi z krwi, kości i... niemałych kontrowersji.

Zacznijmy od konkretu: autorka nie bierze jeńców. Rewiduje tytaniczną pracę braci, ale nie boi się wyciągać na światło dzienne ich cieni. Pisze wprost o ich antysemityzmie i o tym, jak instrumentalnie traktowali osoby, od których zbierali opowieści. To biografia uczciwa – nie pudruje rzeczywistości, by pasowała do wizerunku „miłych panów od bajek”. Dzięki temu Jakub i Wilhelm stają się w końcu postaciami wielowymiarowymi.

Schmiesing genialnie rozbija mit „jednogłowego potwora” pod nazwą Bracia Grimm. Poznajemy Jakuba – surowego naukowca, samotnika i twardego filologa, oraz Wilhelma – tego „cieplejszego”, który nadawał baśniom literacki szlif. Fascynujący jest ich domowy układ: nierozerwalna więź, która przetrwała nawet małżeństwo jednego z nich. Żyli w osobliwym trójkącie z żoną Wilhelma, co dziś nazwalibyśmy pewnie niezłym wyzwaniem logistycznym i emocjonalnym, a dla nich było fundamentem pracy.

W tej książce Baśnie dla dzieci i dla domu (wpisane przecież na listę UNESCO) są tylko wierzchołkiem góry lodowej. Autorka pokazuje nam Grimmów jako „Göttinger Sieben” – profesorów, którzy potrafili postawić się królowi i stracić pracę za przekonania. To historia o budowaniu narodowej tożsamości poprzez język, o monumentalnej pracy nad słownikiem i o mroku, który był naturalnym elementem ich epoki – czasów rewolucji i wielkich przemian.

Mimo ogromu faktów i naukowego tła, narracja płynie jak dobrze skrojony thriller. Schmiesing pisze przystępnie, wciągając nas w świat archiwów, ale i brudnych ulic XIX-wiecznych miast. Wydanie od Wydawnictwa Poznańskiego z czarnymi, barwionymi brzegami tylko potęguje to wrażenie – trzymasz w rękach przedmiot, który wygląda tak mrocznie i elegancko, jak historie, które opisuje.

To lektura dla tych, którzy chcą odczytać baśnie dzieciństwa na nowo – tym razem z perspektywy dorosłego, który nie boi się prawdy o ich twórcach. Obowiązkowa pozycja na półce każdego, kto kocha biografie, które zamiast laurek dają nam rzetelny obraz epoki.

"Bracia Grimm" brzmi niemal jak jedna literacka instytucja, symbol dzieciństwa, magii i baśniowej wyobraźni. Lektura "Bracia Grimm. Biografia" uświadomiła mi jednak, jak bardzo za tym mitem kryją się dwie odmienne, wyraziste osobowości oraz życie naznaczone trudnościami, pracą i wielką pasją badawczą.

Autorka bardzo wyraźnie rozdziela braci jako jednostki. Powściągliwy, skupiony na badaniach językowych Jakub i bardziej towarzyski, otwarty Wilhelm tworzą duet idealnie się uzupełniający.

Oczywiście, nie mogło zabraknąć historii powstawania "Baśni dla dzieci i domu". Z ogromnym zainteresowaniem czytałam o kulisach ich pracy, o tym, że wbrew obiegowej opinii nie spisywali opowieści wyłącznie od wieśniaków, lecz często od dobrze wykształconych kobiet z mieszczańskich domów. Droga do publikacji pierwszego tomu w 1812 roku nie była łatwa, a sukces nie przyszedł od razu. Co więcej, większe uznanie zdobyli początkowo w Anglii niż w ojczyźnie.

Szczególnie cenię w tej publikacji jej kompletność i rzetelność. To najobszerniejsze opracowanie życia Grimmów, z jakim się spotkałam. Mimo ogromu faktów i polityczno-historycznego tła książkę czyta się zaskakująco lekko. Autorka pisze z pasją i naukową dokładnością.

Dodatkowym walorem jest staranne wydanie, eleganckie, dopracowane, z ilustracjami.

Polecam tę biografię wszystkim, którzy chcą zajrzeć za kulisy literackiej legendy i przekonać się, że największe historie rodzą się z marzeń i wytrwałości.

Sięgając po tę biografię, spodziewałam się solidnej opowieści o powstawaniu baśni. Owszem, to tu jest – ale to tylko fragment znacznie większej historii. Schmiesing pokazuje braci nie tylko jako zbieraczy opowieści, lecz przede wszystkim jako uczonych i konsekwentnych badaczy na tle burzliwego, XIX wieku. Ich praca nad nad słownikiem języka niemieckiego czy badania ewolucji języka okazują się równie pasjonujące jak losy Kopciuszka czy Królewny Śnieżki.

Ogromnym atutem tej książki jest solidnie zarysowane tło historyczne. Wojny napoleońskie, napięcia polityczne w niemieckich księstwach - to wszystko nie jest tylko dekoracją, ale realną siłą wpływającą na życie i poglądy braci. Dzięki temu biografia nie jest suchym zestawem faktów, lecz opowieścią o ludziach funkcjonujących w konkretnym czasie i miejscu. Bardzo doceniam takie podejście – pokazujące, że wydarzenia o znaczeniu światowym mają znaczenie dla pojedynczych jednostek.

Wiele miejsca autorka poświęca pokazaniu tego jak ogromną wagę przykładali do swojej pracy naukowej. Słownik języka niemieckiego, nad którym pracowali przez dekady, jawi się niemal jako dzieło życia, choć baśnie dzięki którym ich nazwisko przetrwało wieki również można za takie uznać.

Styl książki jest rzeczowy, ale nie suchy. Czuć, że autorka wykonała ogromną pracę badawczą, a jednocześnie potrafi opowiadać w sposób przystępny i angażujący. To biografia, którą czyta się jak dobrze napisaną powieść historyczną – z tą różnicą, że wszystko wydarzyło się naprawdę.

Dla mnie osobiście była to lektura odkrywcza. Uświadomiła mi, jak bardzo uproszczony obraz braci Grimm znamy. Ich baśnie to tylko wierzchołek góry lodowej. Pod spodem kryje się historia dwóch uczonych, którzy wierzyli, że język i opowieści budują tożsamość narodu.

Bracia Grimm. Biografia to książka dla tych, którzy chcą zajrzeć za kulisy literackiego, XIX-wiecznego świata. Jeśli wydaje Ci się, że o braciach Grimm wiesz już wszystko – ta biografia bardzo szybko wyprowadzi Cię z błędu.

Jakub i Wilhelm Grimm byli nierozłączni. Byli zafascynowani językiem niemieckim i ludowymi opowieściami. Chcieli stworzyć dzieło, które będzie rozprawą o gramatyce niemieckiej. Marzyli, by ocalić od zapomnienia baśnie. Podjęli się zebrania podań, legend i opowieści ludowych i ich spisania. Pierwsze publikacje nie przyniosły sukcesów na jakie liczyli bracia. Nie zrazili się tym niepowodzeniem, nadal zbierali legendy i opowieści. Pracowali jednocześnie nad dziełem „Gramatyka niemiecka”. Dziś kojarzeni są z baśniami swojego autorstwa, ale są także uznanymi badaczami języka niemieckiego. To oni opracowali pierwszy słownik niemiecki. Bracia byli bardzo doświadczeni przez los, ale pełni zapału, by kontynuować swoje pasje. Badacze, którym filologia i literatura niemiecka wiele zawdzięczają.

Jest to fascynująca biografia dwóch braci, których wszyscy znają jako twórców baśni. Byli oni wyjątkowymi i na swój sposób skomplikowanymi naukowcami zafascynowanymi językiem niemieckim i folklorem. Autorka przybliżyła sylwetki dwóch niemieckich uczonych i autorów bajek. Pięknie opisała ich historię. Doszła do ciekawych szczegółów z ich życia. Zainteresowała czytelnika, zmusiła do myślenia i studiowania każdej strony.

Książka została wspaniale napisana. Zawiera ogromną dawkę wiedzy nie tylko z życia słynnych braci, ale i z epoki, w której żyli, czyli czasów przemian i rewolucji. Nie jest to typowa biografia, bo autorka nie skupiła się tylko na braciach. Świetnie opisała tło społeczne, polityczne i historyczne czasów, w których żyli. Dała życie ich bliskim.

Książka jest obszerna, ale czyta się ją dobrze. Zabiera czytelnika do świata odległego, w którym żyło się ludziom inaczej niż dziś. To obowiązkowa lektura dla wielbicieli bajek braci Grimm. Z książki dowiedzą się czemu ich bajki są mroczne.